De focus: wat u moet weten over de stille ziekte
Hepatitis is een ontstekingsziekte van de lever die wereldwijd miljoenen mensen treft. Jaarlijks wordtop28 juli de Wereldhepatitisdag gevierd om het bewustzijn te vergroten rond deze vaak stille, maar potentieel levensbedreigende ziekte. Deze actiedag werd in 2010 door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in het leven geroepen. De datum herdenkt de geboortedag van dr. Baruch Blumberg, die het hepatitis B-virus ontdekte en daarvoor de Nobelprijs ontving. Deze dag heeft tot doel het belang van vroegtijdige opsporing, preventie en behandeling van hepatitis te benadrukken en de krachten te bundelen om het aantal sterfgevallen als gevolg van hepatitis wereldwijd terug te dringen.
Wat is hepatitis?
Hepatitis is een ontsteking van de lever die door verschillende oorzaken kan worden veroorzaakt. Meestal is de aandoening echter het gevolg van virale infecties, waarbij de vijf belangrijkste typen hepatitisvirussen – A, B, C, D en E – de meest voorkomende zijn. Deze virussen verschillen wat betreft hun overdrachtswijzen, verspreiding en gevolgen voor de gezondheid.

Hoeveel mensen lijden aan hepatitis?
Hepatitis in Duitsland
In Duitsland zijn de prevalentiecijfers voor hepatitis B en C relatief laag in vergelijking met andere delen van de wereld, maar niettemin aanzienlijk. De prevalentie van hepatitis B bedraagt 0,3-0,7 % van de bevolking. Bij een bevolking van ongeveer 83 miljoen mensen betekent dit dat ongeveer 250.000 tot 580.000 mensen in Duitsland chronisch besmet zijn met hepatitis B. Ongeveer 0,2-0,3 % van de bevolking lijdt aan hepatitis C. Dit komt neer op ongeveer 160.000 tot 250.000 mensen in Duitsland die besmet zijn met hepatitis C. De hepatitisvormen A en E komen in Duitsland minder vaak voor en treden vaak op in de vorm van uitbraken, die doorgaans te wijten zijn aan reizen naar landen met een hogere prevalentie. De exacte cijfers variëren per jaar en afhankelijk van de uitbraken.
Hepatitis in andere Europese en niet-Europese landen
In Europa variëren de prevalentiepercentages sterk van land tot land. Landen als Italië, Roemenië en Bulgarije hebben hogere prevalentiepercentages voor hepatitis B en C in vergelijking met Duitsland. In Zuid-Europa liggen de percentages over het algemeen hoger, wat te wijten is aan factoren zoals verschillen in gezondheidsinfrastructuur, vaccinatiegraad en gezondheidsvoorlichting. Wereldwijd gezien zijn de prevalentiepercentages in Afrika en Azië aanzienlijk hoger. In sommige Afrikaanse landen ligt de prevalentie van hepatitis B boven de 8 %, terwijl in Zuidoost-Azië de prevalentie van hepatitis C boven de 3 % kan liggen. Deze hoge percentages zijn vaak te wijten aan een combinatie van beperkte toegang tot gezondheidszorg, lagere vaccinatiegraad en hogere overdrachtspercentages als gevolg van onveilige medische praktijken.
Welke functies heeft de lever?
Stofwisseling en energiereserve
| Functie | Beschrijving |
|---|---|
| Glucosemetabolisme | De lever reguleert de bloedsuikerspiegel door glucose op te slaan (in de vorm van glycogeen) en deze indien nodig vrij te geven. |
| Vetstofwisseling | De lever produceert cholesterol en triglyceriden, die nodig zijn voor de opbouw van celmembranen en de energieopwekking. Ze speelt ook een rol bij de verwerking van vetten uit de voeding. |
| Eiwitstofwisseling | In de lever worden eiwitten zoals albumine en stollingsfactoren worden aangemaakt, die belangrijk zijn voor het op peil houden van het bloedvolume en de bloedstolling. |
Ontgifting en uitscheiding
| Functie | Beschrijving |
|---|---|
| Afbraak van toxines | De lever filtert schadelijke stoffen uit het bloed, waaronder alcohol, medicijnen en milieugifstoffen. Deze worden omgezet in minder schadelijke stoffen of via de gal uitgescheiden. |
| Afbraak van ammoniak | De lever zet ammoniak, een afbraakproduct van de eiwitstofwisseling, om in ureum, dat vervolgens via de nieren wordt uitgescheiden. |
Productie van gal
| Functie | Beschrijving |
|---|---|
| Galafscheiding | De lever produceert gal, die in de galblaas wordt opgeslagen en indien nodig in de dunne darm wordt afgegeven. Gal is belangrijk voor het emulgeren en verteren van vetten. |
Opslagfunctie
| Functie | Beschrijving |
|---|---|
| Opslag van vitamines en mineralen | De lever slaat in vet oplosbare vitamines (A, D, E en K) op, evenals de in water oplosbare vitamine B12 en belangrijke mineralen zoals ijzer en koper. |
Synthese van bloedeiwitten
| Functie | Beschrijving |
|---|---|
| Albumineproductie | Albumine is het meest voorkomende eiwit in het bloedplasma en is belangrijk voor het transport van hormonen, vitamines en geneesmiddelen, evenals voor het handhaven van de kolloïdosmotische druk, die ervoor zorgt dat het water in de bloedbaan blijft. |
| Stollingsfactoren | De lever produceert verschillende eiwitten die cruciaal zijn voor de bloedstolling, waaronder fibrinogeen en protrombine. |
Immuunfunctie
| Functie | Beschrijving |
|---|---|
| Afweer tegen ziekteverwekkers | De lever bevat veel immuuncellen, met name Kupffer-cellen, die bacteriën en vreemde stoffen uit het bloed verwijderen en afbreken. |
Regulering van de hormoonhuishouding
| Functie | Beschrijving |
|---|---|
| Hormoonmetabolisme | De lever speelt een rol bij de regulering van hormonen door overtollige hormonen af te breken en te inactiveren. Hiertoe behoren geslachtshormonen, schildklierhormonen en corticosteroïden. |
Oorzaken van hepatitis
Hepatitis kan worden veroorzaakt door verschillende factoren die leiden tot een ontsteking van de lever. De meest voorkomende oorzaken zijn:

- Virale infecties: Wereldwijd zijn virale infecties de belangrijkste oorzaak van hepatitis. De hepatitisvirussen A, B, C, D en E zijn de belangrijkste veroorzakers, waarbij elk virus verschillende overdrachtswijzen, prevalentie en gevolgen voor de gezondheid heeft.
- Toxines: Bepaalde stoffen zoals alcohol, bepaalde medicijnen en industriële chemicaliën kunnen de lever beschadigen en toxische hepatitis veroorzaken.
- Auto-immuunziekten: Bij auto-immuunhepatitis valt het immuunsysteem ten onrechte de levercellen aan, wat kan leiden tot een chronische ontsteking.
- Niet-alcoholische leververvetting (NAFLD): Deze vorm van hepatitis komt vaak voor bij mensen met overgewicht, diabetes of het metabool syndroom en leidt tot vetophoping in de lever, wat een ontsteking veroorzaakt.
- Genetische aandoeningen: Sommige genetische aandoeningen, zoals hemochromatose of de ziekte van Wilson, kunnen leiden tot een overmatige opslag van ijzer of koper in de lever, wat kan leiden tot ontstekingen en leverschade.

Hoe wordt hepatitis gediagnosticeerd?
Anamnese
De diagnose van hepatitis is een complex proces dat verschillende onderzoeksmethoden omvat om het exacte type hepatitis te identificeren, de ernst van de aandoening te bepalen en geschikte behandelingsstrategieën te ontwikkelen. Het diagnostische proces begint doorgaans met een grondige anamnese, waarbij wordt gevraagd naar risicofactoren zoals eerdere reizen, seksuele contacten, drugsgebruik en eerdere medische ingrepen. Daarna volgen specifieke laboratoriumonderzoeken, die een centrale rol spelen bij de diagnose van hepatitis.
Serologische tests
Deze vormen vaak de eerste stap in het bloedonderzoek, waarbij gebruik wordt gemaakt van eenbutterfly-naald. Deze tests zoeken naar antistoffen of antigenen die wijzen op een infectie met hepatitisvirussen. Bij een vermoeden van hepatitis A wordt bijvoorbeeld getest op de aanwezigheid van anti-HAV-IgM-antistoffen, die duiden op een acute infectie. Bij hepatitis B worden meerdere serologische markers onderzocht, waaronder het hepatitis B-oppervlakteantigeen (HBsAg), dat wijst op een acute of chronische infectie, en anti-HBs, dat duidt op immuniteit na een genezen infectie of een vaccinatie. Bij hepatitis C wordt doorgaans eerst een antilichaamtest (anti-HCV) uitgevoerd. Als deze positief is, volgt een HCV-RNA-test om een actieve infectie te bevestigen en de virale belasting te bepalen.
Moleculairbiologische tests
Met name de polymerasekettingreactie (PCR) is van cruciaal belang om het genetisch materiaal van de virussen aan te tonen en de virale belasting te kwantificeren. Deze tests zijn bijzonder belangrijk bij de diagnose en monitoring van hepatitis B en C, omdat ze helpen de actieve replicatie van het virus vast te stellen en de respons op de antivirale therapie te controleren.
Beeldvormende technieken
Naast de laboratoriumonderzoeken spelen beeldvormende
technieken
een belangrijke rol bij de beoordeling van de gezondheid van de lever. Een echografie van de lever is een niet-invasieve methode om veranderingen in de leverstructuur, zoals vergroting of tekenen van cirrose, op te sporen. Elastografie (bijv. FibroScan) meet de De elasticiteit van de lever en helpt bij het vaststellen van de mate van littekenvorming. In bepaalde gevallen, met name bij onduidelijke bevindingen of om de ernst van de leverschade nauwkeurig te beoordelen, kan een leverbiopsie worden uitgevoerd. Hierbij wordt een klein stukje weefsel weggenomen, dat onder de microscoop wordt onderzocht om de mate van ontsteking en fibrose nauwkeurig vast te stellen.Controle van het ziekteverloop
Na de eerste diagnose is regelmatige controle van het ziekteverloop van cruciaal belang. Dit omvat herhaalde bloedonderzoeken om de leverenzymwaarden, het bilirubinegehalte en de virale belasting te controleren, teneinde het ziekteverloop en de respons op de behandeling te beoordelen. Herhaalde beeldvormende onderzoeken, zoals echografie of elastografie, kunnen nodig zijn om de gezondheid van de lever continu te bewaken en vroegtijdig te reageren op complicaties.

Welke complicaties kunnen door hepatitis optreden?
Hepatitis, met name in haar chronische vormen, kan ernstige gevolgen en complicaties voor de gezondheid hebben. Deze hebben voornamelijk betrekking op de lever, maar kunnen ook andere orgaansystemen aantasten. Hieronder worden de belangrijkste gevolgen en complicaties van hepatitis opgesomd:
| Complicatie | Beschrijving |
|---|---|
| Levercirrose | Een voortschrijdende aandoening waarbij gezond leverweefsel wordt vervangen door littekenweefsel, waardoor de leverfunctie wordt aangetast. Vaak veroorzaakt door chronische hepatitis B, C en D. |
| Leverkanker (HCC) | Hepatocellulair carcinoom, een vorm van leverkanker die vaak voorkomt in verband met chronische hepatitis B en C. Verhoogd risico door chronische ontsteking en cirrose. |
| Leverfalen | Een aandoening waarbij de lever haar functies niet meer kan vervullen. Kan acuut of chronisch zijn. |
| Hepatische encefalopathie | Een neurologische aandoening die wordt veroorzaakt door het onvermogen van de lever om giftige stoffen zoals ammoniak af te breken. De symptomen variëren van slaperigheid tot een comateuze toestand. |
| Portale hypertensie | Verhoogde bloeddruk in de poortader, vaak als gevolg van levercirrose, kan leiden tot spataderen (varices) in de slokdarm en de maag, die levensbedreigend zijn. |
| Ascites | Vochtophoping in de buikholte, die vaak gepaard gaat met levercirrose en portale hypertensie. Kan leiden tot infecties en ademhalingsproblemen. |
| Hepatorenaal syndroom | Een ernstige complicatie waarbij de nierfunctie sterk wordt beperkt, vaak als gevolg van een vergevorderde leverziekte. Vereist onmiddellijke medische behandeling. |
| Coagulopathie | Een stoornis in de bloedstolling als gevolg van een verminderde productie van stollingsfactoren in de beschadigde lever. Verhoogd risico op bloedingen. |
| Verhoogde vatbaarheid voor infecties | Verhoogd risico op bacteriële infecties als gevolg van een verzwakt immuunsysteem, met name bij levercirrose (bijv. spontane bacteriële peritonitis). |
| Osteoporose | Botverlies dat kan worden veroorzaakt door chronische leveraandoeningen zoals hepatitis. Verhoogd risico op botbreuken. |
| Depressie en angststoornissen | Psychische belasting als gevolg van chronische leveraandoeningen, die tot depressies en angststoornissen kunnen leiden. |
| Glomerulonefritis | Een ontstekingsziekte van de nieren die met name bij hepatitis B en C kan optreden. Dit leidt tot een verminderde nierfunctie en eiwitverlies in de urine. |
Hepatitis, met name in de chronische vormen, kan een groot aantal ernstige complicaties veroorzaken die de lever en andere orgaansystemen aantasten. Een tijdige diagnose en behandeling van hepatitis zijn van cruciaal belang om het risico op dergelijke complicaties te verminderen. Regelmatige controle, preventieve maatregelen en vroegtijdige interventie kunnen helpen om de voortgang van de ziekte te vertragen en de levenskwaliteit van de getroffenen te verbeteren.

Hoe kunt u hepatitis voorkomen?
De preventie van hepatitis is van cruciaal belang om de verspreiding van deze potentieel ernstige leverziekte te voorkomen en de volksgezondheid te beschermen. Preventieve maatregelen variëren afhankelijk van het type hepatitisvirus en omvatten vaccinaties, hygiënemaatregelen, voorlichting en veilig gedrag. Hieronder worden de belangrijkste preventiestrategieën voor hepatitis opgesomd:
Vaccinatie
-
Hepatitis A: Er is een vaccin tegen hepatitis A beschikbaar en dit wordt met name aanbevolen voor reizigers naar landen met een hoge prevalentie, mensen met chronische leveraandoeningen en personen in beroepen met een hoog blootstellingsrisico. De vaccinatie bestaat uit twee doses, die met een tussenpoos van 6 tot 12 maanden worden toegediend en langdurige bescherming bieden.
-
Hepatitis B: De vaccinatie tegen hepatitis B is een van de meest effectieve preventiemaatregelen en wordt standaard aanbevolen voor alle zuigelingen en voor personen met een hoog risico, waaronder medisch personeel, drugsgebruikers en mensen met veelvuldig wisselende seksuele partners. De vaccinatie bestaat doorgaans uit drie doses, toegediend over een periode van zes maanden, en biedt langdurige bescherming.
-
Hepatitis C, D en E: Momenteel zijn er geen vaccins tegen hepatitis C en D. De preventie richt zich daarom op gedragsveranderingen en het minimaliseren van het risico op overdracht. Een vaccin tegen hepatitis E is in sommige landen beschikbaar voor bepaalde risicogroepen, zoals zwangere vrouwen in gebieden met een hoog risico.
Veilige injectie- en transfusiepraktijken
-
Vermijden van het delen van naalden: Aangezien hepatitis B, C en D via bloed kunnen worden overgedragen, is het van cruciaal belang om het delen van naalden en spuiten te vermijden. Dit geldt met name voor intraveneuze drugsgebruikers, maar ook in medische instellingen.
-
Veilige bloedtransfusies: In landen met hoge normen worden bloedproducten routinematig getest op hepatitisvirussen. Toch is het belangrijk ervoor te zorgen dat bloedtransfusies alleen in gekwalificeerde medische instellingen worden uitgevoerd, om het risico op overdracht tot een minimum te beperken.
Bescherming bij seksueel contact
- Gebruik van condooms: Aangezien hepatitis B via seksuele activiteiten kan worden overgedragen, vermindert het gebruik van condooms het risico op besmetting. Dit is met name belangrijk voor mensen met wisselende seksuele partners of in regio's met een hoge prevalentie van hepatitis B.
Hygiënemaatregelen
- Hygiënische omgang met voedsel en water: Om hepatitis A en E te voorkomen, dienen reizigers naar gebieden met een hoog risico uitsluitend gekookt of gebotteld water te drinken, geen rauw of ongaar voedsel te nuttigen en bij de bereiding van maaltijden op de hygiëne te letten.
- Handen wassen: Regelmatig handen wassen, met name na een toiletbezoek en vóór het eten, is een eenvoudige maar effectieve maatregel om de overdracht van hepatitis A en E te voorkomen. Vergeet niet dat regelmatigehanddesinfectieziekteverwekkers doelgericht doodt en daarmee de overdrachtswegen verder kan beperken.
Voorlichting en gedragsverandering
-
Voorlichtingsprogramma’s: Voorlichtingsinitiatieven op scholen, in gemeenten en gezondheidscentra kunnen het bewustzijn over de risico’s van hepatitis en het belang van preventiemaatregelen vergroten. Dit omvat informatie over veilige seksuele praktijken, de gevaren van drugsmisbruik en het belang van vaccinaties.
-
Terugdringen van drugsgebruik: Programma's ter vermindering van drugsgebruik, met name intraveneus drugsgebruik, kunnen bijdragen aan het terugdringen van de verspreiding van hepatitis B, C en D. Dit kan worden bereikt door voorlichting, ondersteuning bij ontwenning en toegang tot schone naalden en spuiten.
Regelmatige tests en preventieve onderzoeken
-
Screening van risicogroepen: Mensen in risicogroepen, zoals drugsgebruikers, medisch personeel, zwangere vrouwen en personen met meerdere seksuele partners, moeten regelmatig op hepatitis worden getest om een vroege diagnose en behandeling mogelijk te maken.
-
Vroegtijdige opsporing: Regelmatige preventieve onderzoeken en vroegtijdige tests kunnen helpen om hepatitisinfecties in een vroeg stadium op te sporen en de verspreiding van de ziekte te voorkomen.
De preventie van hepatitis is een veelzijdige aanpak die vaccinaties, veilige gedrag, hygiënemaatregelen en voorlichting. Door deze strategieën te combineren kan het risico op een hepatitisinfectie aanzienlijk worden verminderd. Het naleven van deze preventiemaatregelen is met name van belang in regio’s met een hoge prevalentie van hepatitis en voor personen die een verhoogd infectierisico lopen.
Wie zijn de juiste contactpersonen en aanspreekpunten?
Wanneer bij iemand hepatitis wordt vastgesteld of wanneer iemand vermoedt besmet te zijn, is het belangrijk om contact op te nemen met gespecialiseerde aanspreekpunten, deskundigen en centra om de best mogelijke zorg en behandeling te krijgen. Hieronder vindt u de belangrijkste aanspreekpunten voor mensen met hepatitis in Duitsland:
Huisarts of algemeen arts
- Eerste aanspreekpunt: De huisarts is doorgaans de eerste aanspreekpersoon bij een vermoeden van hepatitis. Hij of zij kan een eerste onderzoek uitvoeren, bloedonderzoeken laten uitvoeren en indien nodig een verwijzing naar een specialist uitschrijven.
- Behandeling en controle: Bij milde of ongecompliceerde gevallen kan de huisarts de behandeling en regelmatige controle op zich nemen.
Specialisten in gastro-enterologie en hepatologie
- Specialisten in leveraandoeningen: Gastro-enterologen en hepatologen zijn gespecialiseerd in aandoeningen van het spijsverteringsstelsel en de lever. Zij stellen gedetailleerde diagnoses, volgen het ziekteverloop en zetten gespecialiseerde behandelingen in.
- Langdurige begeleiding: Patiënten met chronische hepatitis worden vaak langdurig begeleid door een gastro-enteroloog of hepatoloog om de voortgang van de ziekte te volgen en complicaties te voorkomen.
Levercentra en gespecialiseerde klinieken
- Gespecialiseerde zorg: In grote steden zijn er gespecialiseerde levercentra en klinieken die zich richten op de diagnose en behandeling van leveraandoeningen, waaronder hepatitis. Deze centra bieden de modernste diagnostische methoden en behandelingsmogelijkheden.
- Multidisciplinaire teams: Levercentra werken vaak samen met een team van specialisten, waaronder hepatologen, chirurgen, oncologen en voedingsdeskundigen, om een uitgebreide zorg te waarborgen.
Zelfhulpgroepen en patiëntenorganisaties
- Deutsche Leberhilfe e.V.: Een van de belangrijkste zelfhulporganisaties in Duitsland, die informatie, ondersteuning en netwerkmogelijkheden biedt aan mensen met leveraandoeningen, waaronder hepatitis. Zij organiseren regelmatig bijeenkomsten en voorlichtingsbijeenkomsten en bieden Telefonisch advies.
- Internetfora en online communities: Er zijn verschillende onlineplatforms waar getroffenen ervaringen kunnen uitwisselen en elkaar kunnen ondersteunen. Deze fora bieden de mogelijkheid om ervaringen te delen en emotionele steun te krijgen.
Gezondheidsdiensten
- Advies en voorlichting: Volksgezondheidsdiensten bieden voorlichtingsprogramma’s, informatie over preventie en vaccinatiemogelijkheden aan. Zij kunnen u ook helpen bij het vinden van medisch specialisten of gespecialiseerde klinieken.
- Vaccinaties en preventiemaatregelen: Veel gezondheidsdiensten bieden gratis of tegen een lage vergoeding vaccinaties aan tegen hepatitis A en B, met name voor personen die tot risicogroepen behoren.
Openbare gezondheidsorganisaties
- Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): De WHO biedt uitgebreide informatie en wereldwijde richtlijnen voor de preventie, diagnose en behandeling van hepatitis. Zij ondersteunt wereldwijd campagnes om het aantal sterfgevallen als gevolg van hepatitis terug te dringen.
- Robert Koch-Institut (RKI): In Duitsland verstrekt het RKI belangrijke epidemiologische gegevens en informatie over hepatitis. Het biedt richtlijnen voor de behandeling van hepatitisinfecties en bevordert preventiemaatregelen.
Ziekenhuizen en spoedeisende hulpafdelingen
- Acute zorg: In noodgevallen, met name bij ernstige symptomen zoals geelzucht, extreme vermoeidheid of acute complicaties, dienen patiënten onmiddellijk een ziekenhuis of spoedeisende hulp op te zoeken om snelle medische zorg te ontvangen.
- Ziekenhuisopname: Bij ernstige ziekteverloop of complicaties zoals levercirrose of leverkanker kan opname in een ziekenhuis noodzakelijk zijn.
Er zijn talrijke instanties in Duitsland die mensen met hepatitis uitgebreide ondersteuning bieden. Van de eerste diagnose en gespecialiseerde behandeling tot sociale en emotionele ondersteuning: er staan verschillende instellingen en deskundigen klaar om patiënten te helpen de ziekte het hoofd te bieden en hun levenskwaliteit te verbeteren. Het is belangrijk om tijdig medische hulp in te roepen en indien nodig contact op te nemen met de juiste specialisten en organisaties.

